ABD Başkanı Donald Trump, 25 Mayıs 2026 Pazartesi günü kendi sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, aralarında Türkiye, Suudi Arabistan, Katar ve Pakistan’ın da bulunduğu ülkeleri İbrahim Anlaşmaları’na katılmaya çağırdı. Açıklama, ABD ile İran arasında sürdürülen müzakerelere bağlandı ve “İbrahim Anlaşmaları nedir, hangi ülkeleri kapsıyor” sorusunu yeniden gündeme taşıdı.
İbrahim Anlaşmaları nedir?
İbrahim Anlaşmaları (İngilizce adıyla Abraham Accords), İsrail ile bazı Arap ülkeleri arasında ABD arabuluculuğunda imzalanan ve diplomatik ilişkilerin normalleştirilmesini öngören ikili anlaşmalar bütününe verilen ortak isimdir. Anlaşmalar; karşılıklı büyükelçilik açılması, doğrudan uçuş seferlerinin başlatılması, ticaret, yatırım, turizm, teknoloji ve güvenlik alanlarında iş birliği başlıklarını kapsıyor.
İlk duyuru, 13 Ağustos 2020’de İsrail ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) arasında yapıldı. Resmi imza töreni ise 15 Eylül 2020’de Washington’da, Beyaz Saray’da gerçekleştirildi. Bu tören, 1994’te imzalanan İsrail-Ürdün Barış Antlaşması’ndan sonra bir Arap ülkesinin İsrail ile diplomatik ilişkileri resmen normalleştirdiği ilk girişim oldu.
Hangi ülkeler imzaladı?
İbrahim Anlaşmaları’nın bugüne kadarki imzacıları şunlar:
- Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): 15 Eylül 2020’de Washington’da imzaladı.
- Bahreyn: 11 Eylül 2020’de normalleşme kararını duyurdu, BAE ile aynı törende imza attı.
- Sudan: Ekim 2020’de sürece dahil olduğunu açıkladı. Vikipedi’deki kaynaklara göre Sudan, bildirim metnini imzalamasına karşın İsrail ile tam normalleşmeye ilişkin belgeyi imzalamadı; görüşmeler sürüyor.
- Fas: 22 Aralık 2020’de İsrail ile normalleşme anlaşmasını imzaladı. ABD bu adımın karşılığında Fas’ın Batı Sahra üzerindeki egemenlik iddiasını tanıdı.
ABD’nin sürece katılan ülkelere farklı teşvikler sunduğu biliniyor. Sudan, “teröre destek veren ülkeler” listesinden çıkarıldı ve ABD’den 1,2 milyar dolarlık kredi sağlandı. BAE’ye ileri teknoloji ve savunma alanında iş birliği seçenekleri gündeme geldi.
Bahreyn, 7 Ekim 2023’te başlayan İsrail-Hamas savaşı sırasında, 2 Kasım 2023’te yaptığı açıklamada İsrail büyükelçisinin Bahreyn’den ayrıldığını, kendi büyükelçisini de geri çağırdığını duyurdu ve İsrail’le ekonomik ilişkilerini askıya aldığını bildirdi. Anlaşma resmen feshedilmedi.
Trump’ın çağrısı
Trump, Truth Social’daki paylaşımında 24 Mayıs Cumartesi günü Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, BAE Devlet Başkanı Muhammed bin Zayed Al Nahyan, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamad Al Sani, Katar Başbakanı Muhammed bin Abdurrahman El Sani, Pakistan Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi, Ürdün Kralı II. Abdullah ve Bahreyn Kralı Hamad bin İsa El Halife ile telefon görüşmesi yaptığını belirtti.
Trump paylaşımında bu liderlere, ülkelerinin “en azından eş zamanlı olarak” İbrahim Anlaşmaları’na katılmasının “zorunlu olması gerektiğini” söylediğini aktardı. Çağrının muhatabı olarak sıraladığı sekiz ülkeden ikisinin (BAE ve Bahreyn) zaten anlaşmaya taraf olduğunu hatırlattı; yeni katılması istenen ülkeler olarak Suudi Arabistan, Katar, Pakistan, Türkiye, Mısır ve Ürdün’ün adlarını verdi.
Trump’ın çağrısı, ABD-İran müzakerelerine bağlanıyor. ABD Başkanı, paylaşımında müzakerelerin “iyi ilerlediğini” belirterek, anlaşmanın “herkes için” geçerli olması ya da hiç olmaması gerektiğini, aksi takdirde çatışma riskinin yeniden gündeme geleceğini öne sürdü. Trump ayrıca İran ile anlaşma sağlanması halinde Tahran’ın da İbrahim Anlaşmaları’na dahil olmasının “onur verici” olacağını ifade etti.
ABD Başkanı, sürecin Suudi Arabistan ve Katar’ın imzasıyla başlaması gerektiğini, diğer ülkelerin bunu takip etmesi gerektiğini söyledi. Katılmayan ülkeler için ise “kötü niyet göstergesi” ifadesini kullandı.
Türkiye ve diğer ülkelerin tutumu
Türkiye’nin İbrahim Anlaşmaları’na yaklaşımı, anlaşmaların 2020’de imzalandığı dönemden bu yana mesafeli. Türkiye o dönemde sürecin Filistin meselesini görmezden geldiğini ileri sürmüştü. Filistin yönetimi de anlaşmaları “davaya ihanet” olarak nitelendirmişti.
Çağrının yapıldığı 25 Mayıs gecesi itibarıyla Türkiye, Suudi Arabistan, Katar, Pakistan, Mısır ve Ürdün’den resmi düzeyde yanıt gelmedi.
Süreç
ABD-İran müzakerelerinin nükleer program ve bölgesel güvenlik başlıklarını kapsadığı, görüşmelerin Umman arabuluculuğunda yürütüldüğü biliniyor. Trump’ın paylaşımında temsilcilerine, sayılan ülkelerin İbrahim Anlaşmaları’na “katılım sürecini başlatma ve başarıyla sonuçlandırma” talimatı verdiğini söylediği görüldü. Pratik adımların hangi takvimde atılacağı paylaşımda yer almadı.
