Mardin’in Midyat ilçesine bağlı Ortaca (Eştroko) kırsal mahallesinde, belediyenin yürüttüğü parke taşı döşeme çalışması sırasında üzerinde Süryanice yazıtlar bulunan 13 taş blok ortaya çıkarıldı. Mardin Müze Müdürlüğü’nün ilk incelemesine göre bloklardaki en eski kitabe 722 yılına tarihlendi.
Midyat Belediyesi Koruma, Uygulama ve Denetim Büroları Sorumlusu ve sanat tarihçisi Mervan Yavuz, Anadolu Ajansı’na yaptığı açıklamada, blokların Belediye Başkanı Veysi Şahin’in talimatıyla mahallede yürütülen zemin düzeltme ve parke taşı çalışmaları sırasında iş makinesiyle yapılan kazıda bulunduğunu belirtti. Çalışma alanında 11, yakınında ise üzerinde kitabe bulunan 2 blok tespit edildi. Mardin Müze Müdürlüğü başkanlığındaki ekipler taş blokları müzeye taşıdı, buluntu alanı koruma altına alındı.
Kitabeler Estrangelo hattıyla yazılmış
Midyat Belediyesi Telkari Müzesi Müdürü ve Turabdin Enstitüsü Koordinatörü Süryolog Adem Coşkun, taşların üzerindeki yazıların Süryanicenin Estrangelo formuyla yazıldığını, kitabelerin genel olarak 8 ile 14. yüzyıl arasında farklı aralıklarda kaleme alındığını söyledi. Coşkun, tarihi kaynaklarda bu bölgede Mor Aday Kilisesi’nden söz edildiğini belirterek blokların bu kiliseye ait olma ihtimalinin yüksek olduğunu, kilisenin ise 4. veya 5. yüzyılda inşa edilmiş olabileceğini aktardı. Buna göre taşların ait olduğu yapı ile üzerlerindeki yazıtların tarihi birbirinden farklı olabilir.
Erken döneme uzanan bir ihtimal
Buluntuyu inceleyen Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı arkeolog Nezih Başgelen, 13 taş bloku önemli bir epigrafik buluntu olarak nitelendirdi. Başgelen, Süryanicenin Hz. İsa ve havarilerinin konuştuğu Aramicenin devamı olduğunu, Hristiyanlığın benimsenmesinin ardından kutsal metinlerin çevirisinde kullanılarak edebî ve teolojik bir kimlik kazandığını belirtti.
Buluntuyu inceleyen bazı arkeologlar, yazıtların Hristiyanlığın erken dönemine, MS 4 ile 5. yüzyıla kadar uzanabileceği ihtimalini dile getirdi. Bu değerlendirme henüz bir ön tahmin niteliğinde; kesin tarih, kitabelerin uzman dil bilimciler ve epigraflar tarafından çözümlenmesinin ardından belirlenecek.
Ortaca, tarih boyunca Süryani topluluklarının önemli yerleşim alanlarından biri olarak biliniyor. Bölge, Süryani manastır ve kiliselerinin yoğunlaştığı Tur Abdin coğrafyasının içinde yer alıyor.
Mardin Müzesi’ne taşınan taş bloklar, yazıtların çözümlenmesinin ardından sergilenecek.