İnsansız hava araçları (İHA), pilotu kokpitte bulunmadan uzaktan kumandayla veya otonom yazılımlarla uçabilen hava taşıtlarıdır. Askeri keşif, gözetleme ve saldırı görevlerinden tarımsal ilaçlamaya, deprem sonrası hasar tespitinden kargo taşımacılığına kadar birbirinden farklı alanlarda kullanılıyorlar. Türkiye, son yirmi yılda bu teknolojide ithalatçı konumundan çıkıp üretici ve ihracatçıya dönüştü.
Reuters’ın değerlendirmesine göre Türkiye, küresel silahlı İHA pazarının yaklaşık yüzde 65’ini elinde tutuyor. Resmi verilere göre savunma ve havacılık ihracatı 2025’te bir önceki yıla kıyasla yaklaşık yüzde 48 artarak 10 milyar doları aştı; bu, sektör tarihindeki en yüksek yıllık rakam oldu. Yine aynı verilere göre ihracat 2021’den bu yana üç kattan fazla büyüdü.
İHA nedir, nasıl sınıflandırılır?
İHA’lar en temelde görev türüne göre askeri ve sivil olarak ayrılıyor. Askeri kullanımda keşif, gözetleme, hedef tespiti, lojistik destek ve saldırı görevleri öne çıkıyor. Silahlandırılmış modeller literatürde SİHA (silahlı insansız hava aracı), taarruz amaçlı ağır platformlar ise TİHA (taarruzi insansız hava aracı) olarak anılıyor.
Sivil tarafta ise tarım, çevre izleme, haritalama ve afet yönetimi gibi alanlarda kullanım yaygınlaşıyor. Araçlar; kanat yapısına (sabit kanat ya da rotorlu), havada kalış süresine ve taşıma kapasitesine göre de gruplandırılıyor. Türkiye’de sivil İHA’lar için kullanılan resmi ağırlık sınıflandırması ise SHGM tarafından İHA0, İHA1, İHA2 ve İHA3 olarak belirlenmiş durumda. https://iha.shgm.gov.tr/
Türkiye nasıl bir İHA üreticisine dönüştü?
Türkiye’deki üretimin merkezinde iki kuruluş bulunuyor: özel sektörden Baykar ile kamu ağırlıklı Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ).
Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Bayraktar’ın açıklamalarına göre şirket, dünyada İHA seri üretimine geçen ilk üreticilerden biri. Şirketin en bilinen modeli Bayraktar TB2; çeşitli kaynaklarda bu sistemin 33 ülkeye, daha ağır AKINCI Taarruzi İnsansız Hava Aracı’nın ise 9 ülkeye ihraç edildiği bildiriliyor. Baykar Genel Müdürü Haluk Bayraktar’ın daha önce paylaştığı verilere göre şirket yılda yaklaşık 250 adet TB2 ile 50 adet AKINCI üretiyor ve 4.500 kişilik bir ekibe sahip.
Şirketin en yeni projesi, insansız savaş uçağı Bayraktar Kızılelma. Araç ilk uçuşunu 14 Aralık 2022’de yaptı; seri üretime geçildi ve ilk seri üretim örneği olan S1 modeli Ocak 2026’da kamuoyuyla paylaşıldı. Selçuk Bayraktar’ın açıklamalarına göre Kızılelma’nın jet motoru şu an Ukrayna’dan tedarik ediliyor, yerli motor için TEI çalışıyor ve geçişin birkaç yıl içinde planlandığı belirtiliyor. Kızılelma’nın, F-16 ve milli muharip uçak Kaan gibi insanlı platformlara “yoldaş” olarak görev yapabilecek şekilde geliştirildiği aktarılıyor. Baykar ayrıca İtalyan Leonardo ile kurduğu LBA Systems ortaklığı üzerinden Avrupa’da üretim hattı kuruyor.
TUSAŞ tarafında ise ANKA ailesi öne çıkıyor. İlk kez 2010’da hangardan çıkan ANKA, ANKA-S projesiyle seri üretime geçti ve 400 bin saati aşan uçuş süresine ulaştı. 2023’te ilk uçuşunu yapan ANKA-3, uçan kanat yapısı, yapay zekâ destekli sistemleri, 40 bin feet irtifa kapasitesi ve 0,7 Mach hızıyla tanımlanıyor. Aynı ailedeki AKSUNGUR, çift turbo şarjlı dizel motorlarıyla 40 bin feet’e çıkabiliyor; 41 saate kadar havada kalabiliyor ve 1 tona yakın faydalı yük taşıyabiliyor. TUSAŞ ayrıca İngiliz BAE Systems ile imzaladığı anlaşmayla SİHA’larının Avrupa pazarına açılmasını hedefliyor.
Savaş alanından tarlaya: sivil kullanım
İHA’ların sivil kullanımı, araçların küçülmesi ve maliyetlerinin düşmesiyle son yıllarda hızla genişledi.
Tarımda multispektral kameralar ve yapay zekâ destekli veri analizi sayesinde ilaçlama, gübreleme ve bitki sağlığı takibi yapılıyor; bu uygulamalar hassas tarımın temel araçlarından biri hâline geldi. Afet yönetiminde araçlar arama-kurtarma operasyonlarında, hasar tespitinde ve deprem sonrası riskli binaların incelenmesinde kullanılıyor. Lojistikte özellikle ulaşılması zor bölgelere ilaç ve acil malzeme ulaştırılmasında deneniyor. İnşaat, madencilik ve belediyecilik alanlarında ise 3 boyutlu haritalama ve arazi modelleme yaygınlaşıyor.
Pazarın büyüklüğüne dair tahminler de bu büyümeyi yansıtıyor. İngiltere merkezli Skykam’ın verilerine göre küresel drone pazarının 2025’te yaklaşık 43,35 milyar dolara ulaşması bekleniyordu.
Türkiye’de İHA uçurmanın kuralları
Türkiye’de sivil İHA kullanımı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından düzenleniyor. Düzenlemelerin yasal dayanağını 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ile 5431 sayılı SHGM Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun oluşturuyor; ayrıntılı kurallar ise SHT-İHA talimatında yer alıyor.
SHGM’nin kayıt sistemine göre 500 gramın üzerindeki tüm İHA’lar sisteme kaydedilmek zorunda. İHA0 ve İHA1 sınıfındaki araçlar ve pilotları internet üzerinden kayıt yaptırıyor; daha ağır İHA2 ve İHA3 sınıfındakilerin ise Türk Hava Araçları Sicili’ne tescil edilmesi ve pilotlarının lisans alması gerekiyor. Hobi amaçlı kullanımda uçuş yüksekliği 120 metre (400 feet) ile sınırlı. Havalimanları, askeri tesisler, kamu binaları ve stadyumlar gibi alanlar ise kırmızı bölge sayılıyor ve bu noktalarda uçuş yasak.
Milli Eğitim Bakanlığı’nın mesleki eğitim materyallerine göre SHGM sistemine kayıtlı İHA sayısı 25 bini, pilot sayısı ise 33 bini aşmış durumda.
Tartışmalı boyut ve önümüzdeki dönem
İHA ihracatının askeri ve siyasi sonuçları üzerine farklı değerlendirmeler de bulunuyor. International Crisis Group’un analizine göre bu sistemler bazı durumlarda çatışmaların güç dengesini değiştirebiliyor; ancak kırılgan bölgelerde kullanıldıklarında gerilimleri tırmandırma, insani maliyetler doğurma ve satıcı ülkenin itibarını zedeleme riski de taşıyor. Sivil kayıplar ve uluslararası hukuk tartışmaları, silahlı İHA kullanımının etik ve hukuki sınırlarının belirlenmesini gündemde tutuyor.
Yakın dönemde sektörün takvimi belli. Baykar, Kızılelma’nın 2026’da Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girmesini hedefliyor. NATO zirvesi ise 7-8 Temmuz 2026’da Ankara’da yapılacak.