Bilim dünyasında yapılan son araştırmalar, Dünya çekirdeğindeki yerçekimi değişimi gün süresini etkileyebilir teorisini gündeme taşıyarak gezegenimizin dönüş hızındaki hassas dengelere ışık tutuyor.
Dünya’nın dönüş hızındaki milisaniyelik değişimler çekirdek hareketlerinden kaynaklanıyor
Dünya’nın merkezindeki katı iç çekirdek ile mantoyu çevreleyen kayalık yapı arasındaki yerçekimsel etkileşim, gezegenin 24 saatlik dönüş süresinde milisaniyelik oynamalara neden oluyor. Nature dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, bu fiziksel kuvvet mücadelesi yeryüzündeki zaman algısını doğrudan etkileyen temel mekanizmayı oluşturuyor.
Uzak kozmik cisimler baz alınarak yapılan hassas ölçümler, Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızının on yıllık periyotlarla birkaç milisaniye değişkenlik gösterdiğini kanıtlıyor. Mars büyüklüğünde ve demir ağırlıklı bu devasa iç çekirdek, erimiş haldeki dış çekirdeğin içerisinde bağımsız bir şekilde dönme yeteneğine sahip.
Çekirdek ve manto arasındaki tork etkileşimleri
Alberta Üniversitesinden jeofizikçiler Mathieu Dumberry ve Huifeng Zhang, çekirdek ile manto arasındaki dinamikleri anlamak için kapsamlı bir simülasyon modeli geliştirdi. Araştırmacılar, gezegenin dönüş hızını doğrudan etkileyen üç farklı tork mekanizmasının varlığını tespit etti.
Mekanik tork, sıvı dış çekirdek akışının manto altındaki engebeli yüzeylere çarpmasıyla direnç oluştururken, elektromanyetik tork dış çekirdeğin yarattığı manyetik alanın mantodaki demir yoğun bölgeleri çekmesiyle ortaya çıkıyor. Yerçekimi torku ise iç çekirdeğin yoğun kısımlarını mantodaki yoğun kütlelere doğru çeken çekim kuvvetiyle süreci yönetiyor.
Yerçekimi kuvvetinin dengeleyici rolü
Geliştirilen simülasyon modelleri, gözlemlenen gün süresi değişimlerinin yerçekimi torkunun baskın olduğu senaryolarla en uyumlu sonucu verdiğini ortaya koydu. Araştırmacılar, yerçekimi kuvvetinin elektromanyetik ve mekanik torklarla sürekli bir denge mücadelesi içinde olduğunu belirtti.
2023 yılında sismik dalgalar üzerinde yapılan çalışmalar, iç çekirdeğin 1960’lardan 2010 yılına kadar daha hızlı döndüğünü, ancak 2010 sonrasında bu hızın azaldığını doğrulamıştı. Yerçekimi, iç çekirdeği manto ile aynı hizada tutmaya çalışırken, dış çekirdeğin batı yönlü akıntıları bu hizayı sürekli bozarak bir kuvvet yarışı başlatıyor.
Jeolojik parametrelerin gelecekteki analizi
Oxford Üniversitesinden sismolog Paula Koelemeijer, modelin manto-çekirdek sınırındaki jeolojik parametreler için önemli sınırlamalar sunduğunu ifade etti. Model, alt mantoda çekirdeğin iki yanında yer alan ve geniş düşük hızlı bölgeler olarak adlandırılan devasa kütlelerin varlığını temel alıyor.
Güney Kaliforniya Üniversitesinden sismolog John Vidale ise modelin mantıklı bir zemin sunduğunu vurgularken, okyanus ve atmosfer akıntıları gibi gün uzunluğunu etkileyebilecek diğer çevresel unsurların mevcut modelde henüz yer almadığına dikkat çekti. Uzmanlar, gezegenin derinliklerine dair soruların ancak farklı bilim disiplinlerinin ortak çalışmalarıyla tam olarak aydınlatılabileceği görüşünde birleşiyor.