Son haftalarda Instagram, TikTok ve Facebook’ta dolaşan bir iddia hızla yayılıyor: Güney Asya ve Afrika mutfağının vazgeçilmezi demirhindinin, vücuttaki mikroplastikleri doğal yolla söküp attığı söyleniyor. Paylaşımlarda “yeni laboratuvar çalışması” referansı veriliyor, hatta “%90 oranında temizliyor” rakamı dolaşıyor. Mikroplastik kaygısının zirvede olduğu bir dönemde mutfak rafından çıkacak bir çözüm fikri ister istemez ilgi çekiyor.
Peki bilim gerçekten bunu mu söylüyor?
Çalışma var ama konusu farklı
Viral paylaşımların dayandığı araştırma, Texas’taki Tarleton State Üniversitesi’nden kimyager Rajani Srinivasan ve ekibine ait. Ekip 2022’den bu yana bamya, çemen otu ve demirhindiden çıkardıkları yapışkan polimerlerin mikroplastiklere tutunup birlikte çökerek sudan ayrılmalarını sağladığını gösteren deneyler yayımlıyor. American Chemical Society
Buradaki kritik kelime: sudan. Yani laboratuvardaki bir kapta bulunan suya bitki ekstraktı eklendiğinde mikroplastiklerin dibe çökmesi. American Chemical Society’nin Mayıs 2025’te paylaştığı son güncellemede de çalışma, atık su arıtımında kullanılan poliakrilamide alternatif olarak sunuluyor. Çemen otu yer altı suyunda yüzde 80-90, bamya okyanus suyunda yüzde 80 verim gösteriyor; demirhindi ise son optimizasyon aşamasında öne çıkan iki bitkiden biri bile değil. American Chemical Society
“Vücuttan atıyor” iddiası nereden çıktı?
Sosyal medyada dolaşan metinlerin ortak özelliği, su deneyindeki yüzdeleri doğrudan insan vücuduna taşıması. Discovery Science+’ın bir Facebook paylaşımında geçen “laboratuvar testlerinde demirhindi ekstraktlarının sudaki mikroplastiklerin neredeyse yüzde 90’ını uzaklaştırabildiği” ifadesi, içerik üreticilerinin elinde “vücuttaki mikroplastikleri atıyor” başlığına dönüşüyor. Bu sıçramanın bilimsel karşılığı yok. Green Matters
What is Microplastics adlı sağlık platformunun konuyu inceleyen analizinde durum açık biçimde özetleniyor: Demirhindi yemenin kanı, organları ya da dokuları plastikten “temizlediğine” dair şu an için sıfır bilimsel kanıt bulunuyor. Demirhindi lif ve antioksidan açısından zengin bir meyve, ama “plastik söküm” klinik fonksiyonları arasında değil. Whatismicroplastics
Vücuttan mikroplastik atımı için gerçekten yapılmış çalışma ne?
İnsan vücudundan mikroplastik atımı üzerine yapılmış en somut çalışma, Çinli biyoteknoloji şirketi Bluepha’ya ait. Frontiers in Microbiology dergisinde Ocak 2025’te yayımlanan araştırmada ekip, 784 bakteri suşunu tarayarak iki probiyotik suş belirledi: Lacticaseibacillus paracasei DT66 ve Lactiplantibacillus plantarum DT88. Fareler üzerinde yapılan deneyde probiyotik verilen farelerde polistiren atılım oranı yüzde 34 arttı, bağırsakta kalan polistiren parçacıkları yüzde 67 azaldı. nih
Yani iş gören bileşen demirhindi değil, belirli bakteri suşları; deney de fareler üzerinde yapıldı, insanlar üzerinde değil.
İnsan tarafında ilk ciddi adım yeni atılıyor. Klinikal Trials kayıtlarına göre, sağlıklı yetişkinlere tek doz radyokarbonla işaretlenmiş 1 mikrometre boyutunda polistiren mikroplastik verilerek bunun ne kadarının kana karıştığı, idrar ve dışkıyla nasıl atıldığı ölçülmeye başlandı. Bu çalışmanın sonuçları gelmeden, hangi gıdanın ne kadar mikroplastik söktüğünü konuşmak zaten zemin tutmuyor. clinicaltrials
Mikroplastiğe karşı somut olarak ne işe yarıyor
Bilim insanlarının üzerinde uzlaştığı tek nokta şu: Maruziyeti azaltmak hâlâ en etkili yöntem. Plastik kaplarda ısıtma yapmamak, çay poşetlerini dikkatli seçmek, plastik kesme tahtası yerine ahşap kullanmak, musluk suyunu filtrelemek bu listenin başında geliyor.
Demirhindiyi sevenler için iyi haber: meyve gerçekten besleyici bir içeriğe sahip. Ama mutfaktaki kavanozun “doğal detoks” olarak pazarlanması, mikroplastik konusundaki gerçek çözümlere ayrılması gereken dikkati başka yöne çekiyor.
