Ay’ın yüzeyinde duran karanlık bir delik, gelecekteki insanlı üsler için en güçlü aday hâline geldi. Japon uzay ajansı JAXA’nın Kaguya sondası, Marius Hills bölgesinde 2009’da fark ettiği çukurun aslında kilometrelerce uzanan bir yeraltı tüneline açıldığını ortaya koydu.
Görüntüdeki delik ilk bakışta sıradan bir krater gibi görünüyor ama değil. Yaklaşık 58 metre çapında, 40 metre derinliğinde dik duvarlı bir kuyu. Kuyunun dibi ise düz bir zemin değil, yanlara doğru uzanan bir boşluğa açılıyor.
Milyarlarca yıl önce lavın açtığı yol
Bu yapının hikâyesi Ay’ın hâlâ jeolojik olarak canlı olduğu döneme uzanıyor. Yüzeyin altında akan lav, geçtiği yerde tüp biçiminde kanallar oluşturdu. Lav çekildikten sonra geriye boş bir koridor kaldı. Tavanın bir noktada çökmesiyle de yüzeyde bugün gördüğümüz “gökyüzü penceresi” ortaya çıktı.
JAXA ekibi 2017’de yayımladığı çalışmada, Kaguya’nın Ay Radar Sondası (LRS) verilerini yeniden inceledi. Sonuç, çukurun altında yaklaşık 50 kilometre uzunluğunda, bozulmamış bir lav tüpünün uzandığını gösterdi. Bulgular Geophysical Research Letters dergisinde yayımlandı, NASA’nın Lunar Reconnaissance Orbiter görüntüleri de yapıyı doğruladı.
Neden bu kadar önemli?
Ay yüzeyi insan için son derece zorlu. Gündüz +127°C’ye çıkan sıcaklık, gece -173°C’ye düşüyor. Atmosfer yok denecek kadar ince, bu yüzden kozmik radyasyon ve mikrometeoritler doğrudan yüzeye iniyor. Açık alanda kurulacak bir üs, bu üç tehdide karşı da sürekli enerji ve malzeme harcamak zorunda.
Lav tüpleri ise bu sorunların üçünü aynı anda çözüyor. Onlarca metre kalınlığındaki kaya tavan, radyasyonu büyük ölçüde kesiyor. Mikrometeoritleri de durduruyor. Sıcaklık ise içeride çok daha sabit. Yani hazır bir sığınak, üstelik milyarlarca yıldır kimsenin dokunmadığı bir ortam.
Bilimsel değeri de küçümsenmeyecek düzeyde. Tüpün içindeki kaya örnekleri, uzay ışınıyla bozulmamış, parçalanmamış orijinal Ay malzemesini barındırıyor olabilir. Geçmişte hapsolmuş gazlar, hatta su izleri bile bu boşluklarda korunmuş olabilir.
Ay üssü yarışında yeni adres
Marius Hills çukuru artık NASA’nın Artemis programından özel şirketlerin uzun vadeli planlarına kadar pek çok senaryoda adı geçen bir yer. 2024’te yayımlanan başka bir çalışma, Sakinlik Denizi’ndeki (Mare Tranquillitatis) benzer bir çukurun da yer altı mağarasına açıldığını gösterdi. Yani Ay’ın altı sanılandan çok daha boş.
Tünelin keşfi Ay’a dönüşü artık sadece “inip bayrak dikme” meselesi olmaktan çıkarıp kalıcı insan varlığı tartışmasına taşıdı. Ve bu kez koridor, milyarlarca yıl önce çoktan kazılmıştı.
